Đơn một chủng loại vẫn có thể chứa nhiều cấp thân, kiểu phân cành, dạng tán và tình trạng gói rễ. Một vài cây được xem không tự đại diện cho cả lô. Trước khi chọn cây, người phụ trách phải kiểm xem bên mua đã phê duyệt kế hoạch lấy mẫu hay chưa. Kế hoạch chỉ đủ khi nêu cách chọn, cỡ mẫu, ngưỡng nhận hoặc loại và quy tắc mẫu bổ sung. Nếu thiếu bất kỳ phần nào, biên bản chỉ kết luận cây đã kiểm, không suy rộng sang cây chưa xem.
Chỉ coi kết quả mẫu là đại diện cho lô khi bên mua đã phê duyệt kế hoạch lấy mẫu cho đúng lô cây thân gỗ cỡ nhỏ. Người dẫn đi xem vườn hoặc người chụp ảnh không có quyền tự quyết định việc này. Nếu chưa có bản phê duyệt đủ nội dung, người kiểm vẫn có thể xem cây và ghi kết quả, nhưng họ chỉ nói về từng cây đã kiểm. Việc gọi một nhóm cây là “mẫu đại diện” không đủ để kết luận về phần cây chưa được quan sát.
Xác nhận quyền phê duyệt trước khi chọn cây
Người phụ trách nhận mã lô, nguồn, quy mô lô do đầu mối khai báo, cách cây được chia thành các nhóm quy cách và tên người mua phê duyệt. Họ kiểm bản kế hoạch có hiệu lực cho đúng lô và đúng thời điểm. Nếu lô được ghép lại, đổi mã hoặc có thêm một nhóm cấp thân, đại diện bên mua xem xét cập nhật kế hoạch trước khi người kiểm dùng kết quả cho phạm vi mới.
Kế hoạch lấy mẫu phải có đủ bốn nội dung trước khi kết quả mẫu được dùng để quyết định cho cả lô: cách chọn cây, cỡ mẫu, ngưỡng nhận hoặc ngưỡng loại, và quy tắc mẫu bổ sung. Số cây dự kiến mà không có cách chọn vẫn có thể dồn vào một góc thuận tiện. Cách chọn mà không có ngưỡng lại không cho biết kết quả nào dẫn tới nhận, loại hay cần lấy thêm.
Người duyệt cũng phải nêu những đặc tính sẽ được ghi ở từng cây: cấp thân, vị trí hoặc dạng phân cành, hình thái tán theo yêu cầu đã thống nhất và tình trạng gói rễ. Nếu một nội dung không quan sát được tại thời điểm kiểm, người ghi không suy ra từ ảnh của cây khác. Đại diện bên mua quyết định hoãn, thu hẹp phạm vi hay yêu cầu cách kiểm bổ sung.
Kế hoạch lấy mẫu phải có đủ bốn nội dung
Cách chọn phải đủ rõ để người khác có thể lặp lại theo cùng nguyên tắc, chẳng hạn chọn theo các khu hoặc nhóm quy cách đã được bên mua xác định, thay vì để đầu mối đưa sẵn cây đẹp. Cỡ mẫu là số cây cần kiểm trong từng phần đã chia, không phải một tổng chung thiếu phân bố. Người kiểm không tự đổi vị trí hoặc giảm số cây vì hiện trường bất tiện; mọi thay đổi cần được người mua có thẩm quyền phê duyệt trước khi áp dụng.
| Nội dung | Câu hỏi phải trả lời | Ai chốt |
|---|---|---|
| Cách chọn | Chọn từ khu hoặc nhóm nào, theo cách nào? | Đại diện bên mua |
| Cỡ mẫu | Kiểm bao nhiêu cây ở từng phần? | Đại diện bên mua |
| Ngưỡng nhận hoặc loại | Kết quả nào dẫn tới quyết định nào? | Người có thẩm quyền mua |
| Mẫu bổ sung | Khi nào lấy thêm, lấy bao nhiêu và xử lý kết quả ra sao? | Người có thẩm quyền mua |
Ngưỡng nhận và ngưỡng loại phải gắn với nội dung đo hoặc quan sát đã thống nhất. Người kiểm ghi giá trị hay kết quả của từng cây rồi áp đúng quy tắc; họ không đổi ngưỡng sau khi thấy kết quả bất lợi. Nếu một mức kết quả cần kiểm thêm trước khi quyết định, kế hoạch phải nói rõ trường hợp nào lấy mẫu bổ sung. Nếu kế hoạch không quy định, người tổng hợp không tự yêu cầu lấy thêm chỉ để trì hoãn một kết luận không thuận lợi.
Thiếu kế hoạch thì đánh dấu từng cây đã kiểm
Khi một trong bốn thành phần chưa được bên mua phê duyệt, người kiểm chỉ ghi kết quả cá thể. Mỗi dòng có mã cây, mã lô, vị trí quan sát, thời gian, người kiểm và kết quả về cấp thân, phân cành, tán, gói rễ trong phần nhìn thấy. Biên bản có thể nói cây nào phù hợp hoặc chưa phù hợp theo yêu cầu dùng cho chính cây đó, nhưng không được nói tỷ lệ ấy đại diện cho cả lô.
Nếu đầu mối chỉ đưa ba cây ở gần lối đi, người kiểm nêu chính xác ba cây đã được xem. Họ không gọi đó là tập đại diện, không dùng nhận xét “khá đồng đều” để mở rộng và không ghi cây chưa xem là đã được duyệt. Người mua có thể dùng kết quả cá thể để lựa chọn chính những cây mang mã ấy hoặc yêu cầu lập kế hoạch đầy đủ cho một lần lấy mẫu khác.
- Có mã cây và mã lô trên từng kết quả.
- Có người kiểm, thời gian và vị trí quan sát.
- Có bốn đặc tính được ghi riêng, phần không thấy ghi là chưa kiểm.
- Có câu giới hạn rõ: chỉ kết luận về cây đã kiểm, không áp dụng cho cây chưa xem.
Mẫu bổ sung không phải lần chọn lại cho đẹp
Khi kế hoạch đã được duyệt có quy tắc mẫu bổ sung, người phụ trách chỉ cho lấy thêm mẫu khi đúng điều kiện đã chốt. Người kiểm chọn phần bổ sung theo cách, cỡ và phạm vi ghi trong kế hoạch; họ không chọn lại cây đẹp hơn hoặc xóa kết quả của lần đầu. Người tổng hợp giữ kết quả của cả hai lần và áp dụng cách kết hợp mà bên mua đã phê duyệt.
Nếu thực tế phát sinh khác với quy tắc, người kiểm dừng ở kết quả đã có và trình bên mua. Người có thẩm quyền có thể sửa kế hoạch cho lần tiếp theo, thu hẹp lô hoặc đưa ra quyết định chỉ với những cây đã kiểm. Họ không yêu cầu người ghi viết ngược rằng lần lấy thêm vốn nằm trong kế hoạch cũ. Dấu thời gian và người phê duyệt giúp phân biệt thay đổi hợp lệ với việc hợp thức hóa sau khi biết kết quả.
Biên bản phải cho thấy ranh giới của kết luận
Khi có đủ kế hoạch, biên bản viện dẫn đúng bản phê duyệt, ghi cây đã chọn, kết quả từng cây, cách áp ngưỡng và kết luận trong phạm vi lô được nêu. Khi chưa đủ kế hoạch, biên bản phải nêu rõ giới hạn kết luận: cây nào đã kiểm, cây nào chưa, nội dung nào quan sát được và ai quyết định bước tiếp theo. Người lập không dùng cùng một câu kết luận cho hai trường hợp này.
Đơn một chủng loại chỉ được gọi là đã duyệt đại diện trong phạm vi mà kế hoạch đầy đủ cho phép và người mua đã phê duyệt. Ở mọi trường hợp khác, giá trị của buổi kiểm vẫn rất cụ thể: một tập cây có mã và kết quả cá thể. Người có thẩm quyền có thể chọn chính những cây đã thấy hoặc tổ chức lần lấy mẫu hợp lệ. Nếu chưa có quy tắc được phê duyệt, họ không dùng kết quả của vài cây đã chọn để kết luận đối với toàn bộ lô.